Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ομογενών 2023: Θέματα & Λύσεις

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2023

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ 1 Ευρώπη: µια ιδέα υπό κατασκευήν Οποιαδήποτε απάντηση στο ερώτημα τι είναι Ευρωπαίος δεν µπορεί ποτέ να καλύψει την πολυμορφία των ανθρώπων που είτε θεωρούν τον εαυτό τους Ευρωπαίο εἴτε θεωρούνται από τους άλλους Ευρωπαίοι. Κατ’ αυτό το σκεπτικό ο κάθε ορισµός του Ευρωπαίου ή μάλλον των Ευρωπαίων µπορεί να έχει κάποια αλήθεια όσον αφορά τον κύκλο της διανόησης και της δημιουργίας πολιτισμού γενικότερα. Από αυτήν τη σκοπιά νομίζω ότι ο ορισμός του Ευρωπαίου από τον Ρα! Ψαἰοτν΄ (θεωρεί στοιχεία του τον αρχαιοελληνικό ορθολογισμό, τη ρωμαϊκή νομοθετική οργάνωση της κοινωνίας και την πνευματικότητα τη χριστιανική) είναι κατά τη γνώμη µου ο πρώτος ορισμός που προσπαθεί να καθορίσει την πνευματική καταβολήξ των Ευρωπαίων.

Νομίζω όµως ότι η πορεία της ευρωπαϊκής σκέψης μάς επιτρέπει να παρουσιάσουμε μια πιο δυναμική εξέλιξη της εικόνας του Ευρωπαίου. Θεωρώ λοιπόν ότι οι Ευρωπαίοι, καὶ μιλάμε εδώ για τους ανθρώπους της σκέψης και της διανόησης, χαρακτηρίζονται από το ότι θέτουν υπό αμφισβήτηση κάθε κατακτηµένο ή κατεστημένο”, µε την πρόθεση όχι µόνο να αναιρέσουν το παλαιό χωρίς να απαρνηθούν τις καταβολές τους, αλλά και για να προχωρήσουν προς το άγνωστο. Αυτό µπορεί να θεωρηθεί µια συνεχής μετακίνηση των γνωστικών συνόρων µε απώτερο σκοπό να δημιουργηθεί ένας ευρύτερος χώρος δράσης και αντίδρασης, θέσεων και αντιθέσεων.

Αυτή η αέναηΖ μετακίνηση οδήγησε τους Ευρωπαίους στην εξερεύνηση νέων δρόμων, στην κατάκτηση αποικιών από την αρχαιότητα ώς τις μέρες µας, καὶ αυτό νομίζω ότι μπορούμε να πούμε ότι είναι η συνεχής ουτοπία” (ου τόπος) που κινητοποιεί τον κάθε σκεπτόµενο Ευρωπαίο. Αυτή η ουτοπία, η οποία εἶναι κατά τη γνώμη µου το βασικό στοιχείο των Ευρωπαίων σήμερα, εκδηλώνεται µε την προσπάθειά τους να επιβάλουν αυτό που εκφράζουν τα τέσσερα δέλτα: η Δημοκρατία, τα Δικαιώματα του ανθρώπου, ο Διάλογος και η Διανομή των αγαθών. Και αυτό ίσως να εἶναι και η πιο συγκλονιστική ιστορική ουτοπία. [..]

Η έννοια της Ευρώπης δεν είναι µια γεωγραφική έννοια αλλά µια έννοια πολιτισμική, στην οποία πρέπει να ενταχθούν ο Νέος Κόσμος και ο πολιτισμός της Αμερικής µε πολλές διαφοροποιήσεις φυσικά. Σήμερα όλα δείχνουν πως για χάρη ενός κοινού πεπρωµμένουδ χρειάζεται να επανεξετάσουµε ορισμένα από τα ιστορικά γεγονότα ή καὶ φαινόμενα του ευρωπαϊκού παρελθόντος.

Υπάρχει τελικά Ευρώπη ή δεν υπάρχει; Αν δεχθεί κάποιος την πολυμορφία της Ευρώπης - Ευρώπη σλαβική, Ευρώπη ορθόδοξη, προτεσταντική, καθολική, Βόρεια καὶ Νότια Ευρώπη, Ευρώπη της ελιάς και Ευρώπη του αµπελώνα για παράδειγµα -- καταλήγει μοιραία να δεχθεί ότι η έννοια της Ευρώπης εἶναι µια ιδέα υπό κατασκευήν. Είναι µια Ευρώπη

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

της οποίας τα διάφορα µέρη μοιράζονται το πνεύμα ενός κοινού ονόµατος καὶιτο πεπρωμένο ενός οράµατος που αρχίζει να διαφαίνεται στον παγκόσμιο ορίζοντα. τανκ της Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ από τον ημερήσιο Τύπο]. Διασκευασμένο για τις ανάγκες της γραπτής εξέτασης. ΊῬΡαυ! Ψαῖοτψ: Γάλλος ποιητής Ζζκαταβολή: κληρονομιά ἑκατεστημένο: παγιωµένη κατάσταση “αέναη: συνεχής, διαρκής δουτοπία: απραγµατοποίητη ιδεολογία 5πεπρωμµένο: μοίρα. ΚΕΙΜΕΝΟ 2 Η Ευρώπη ως ερώτημα Τα άρθρα και τα βιβλία που μιλούν για την Ευρώπη και το μέλλον της εἶναι αμέτρητα. Βαρετά και ανούσια, στην πλειονότητά τους, ιδίως όσα την προσεγγίζουν µέσα από το πρίσμα της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών και των τραπεζών. Πού και πού ὠστόσο ξεμυτίζουν και σηµαντικά κείµενα όπως αυτό που κυκλοφόρησε στη γλώσσα µας τη χρονιά που πέρασε: Τζώρτζ Στάινερ1, «Η ιδέα της Ευρώπης».

Ο Στάινερ, ο μέγας αναγνώστης καὶ κήρυκας της ανθρωπιστικής παιδείας, προκειµένου να εξηγήσει την ιδέα της Ευρώπης, διάλεξε να µη μιλήσει τόσο για βιβλία και για γράµµατα αλλά περισσότερο για τον τρόπο µε τον οποίον εκφράζεται αυτή η ιδέα, υλικά και φυσικά, στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Για τον Στάινερ, η Ευρώπη είναι πρώτα απ’ όλα τα καφενεία της (τόπος διακριτός από τα εστιατόρια και τα μπαρ), εκεί όπου πηγαίνεις γιανα συναντήσεις φίλους, ομοϊδεάτες ή συνωμότες, αλλά και για να διαβάσεις (ή να γράψεις) μοναχός σου. Δεύτερον, η Ευρώπη ανέκαθεν περπατιέται, δεν υπάρχουν εδώ Σαχάρες και τούντρες". Τρίτον, τα οδωνύμια" των ευρωπαϊκών πόλεων, αυτά που αντικρίζουµε κάθε μέρα, φέρουν ονόµατα δημιουργών, επιστημόνων καὶ πολιτικών (αντίθετα προς τις αμερικανικές λεωφόρους που αριθμούνται), και μαζί µε άλλα οδόσηµαέ ορίζουν τις πόλεις μας ως τόπους μνήμης. Τέταρτον, η Ευρώτη είναι τελικά «ιστορία δύο πόλεων», της Αθήνας και της Ιερουσαλήμ, τα αντίπαλα ιδεώδη των οποίων προσπαθεί να συμφιλιώσει. Πέμπτον, η Ευρώπη εἶναι ο μόνος πολιτισμός που πιστεύει ότι μπορεί κάποτε να τελειώσει.

Αν πάντως η Ευρώπη έχει μέλλον --και ο Στάινερ πιστεύει ότι παρά ταύτα έχει! --, αυτό βρίσκεται αυτονόητα στην ενοποίησή της, αλλά ακόµη περισσότερο στον σεβασμό των πολιτιστικών, γλωσσικών, κοινωνικών, διατροφικών καὶ άλλων ιδιαιτεροτήτων. Τούτο σε απλά ελληνικά σημαίνει αντίσταση στη σαρωτική κυριαρχία της αγγλοαµερικανικής γλὠσσας και κουλτούρας. Το δύσκολο εγχείρηµατης Ευρώπης συμπυκνώνεται, κατά τον Στάινερ, στην εξισορρόπηση δύο αντιφατικών αξιώσεων, της πολιτικοοικονοµικής ενοποίησης αφενός και της δημιουργικής ιδιαιτερότητας αφετέρου.

Αντίστοιχα, ο συγγραφέας Μίλαν Κούντερα υποστηρίζει µε έµφαση ότι για ένα μικρό έθνος η υπεράσπιση της γλώσσας καὶ της κουλτούρας του εἶναι αξεχώριστη από την πολιτική αυτονομία καὶ ανεξαρτησία του, όµως το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: για ποιον λόγο να υπάρχει ένα μικρό έθνος καὶ να µην ενσωματώνεται καὶ να αφομµοιώνεται σε ευρύτερες εθνικές καὶ γλωσσικές οντότητες; Μόνο ένας λόγος, απαντάει ο Κούντερα, µπορεί να δικαιώσει την ύπαρξη ενός μικρού έθνους: η πρωτότυπη και ξεχωριστή συμβολή του στον πολιτισμό της Ευρώπης (και του κόσµου όλου), µια συμβολή που, αν λείψει αυτό το μικρό έθνος και η γλώσσα του, θα χαθεί για πάντα. [...].

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

Τελικά, η Ευρώπη θα εξακολουθεί να εἶναι Ευρώπη όσο θα αντιμετωπίζεται ως ερώτημα. Οἱ απαντήσεις, όπως πάντα, θα διαφέρουν. Καθένας έχει τη δική του Ευρώπη. Δεν είναι κακό αυτό, αρκεί να µην παίρνει τροπή αποκλειστική και διχαστική. ἹΤζώρτζ Στάινερ: φιλόσοφος του πολιτισμού ;τούντρες: περιοχές στην αρκτική ζώνη της γης µε χαμηλή και φτωχή βλάστηση Σοδωνύμια: ονόματα δρόµων “οδόσημα: επιγραφές δρόμων [Κείμενο του Σταύρου Ζουμπουλάκη από τον ημερήσιο Τύπο]. Ελαφρώς διασκευασμένο για τις ανάγκες της γραπτής εξέτασης. ΚΕΙΜΕΝΟ 3 Νίκος Καζαντζάκης Ο ανήφορος (απόσπασμα)

Σε µια φιλική συζήτηση ο Κοσμάς, µέλος της παρέας, περιγράφει ένα ὀνειρό του.

-- Είδα ένα γορίλλα να κρατά αναμμένο δαυλό και να τρέχει χαρούμενος να βάνει’ φωτιά σε µια μεγάλη πολιτεία. Τινάχτηκα από τον ύπνο κι όλα πια είχαν ξεκαθαρίσει µέσα µου κατάλαβα ποιος είναι ο μεγάλος κίντυνος2 που απειλεί τον μεταπολεμικό µας κόσµο.

-- Μιλάτε σαν προφήτης, εἴπε κάποιος, προφήτης από μακρινή ανατολίτικη επαρχία. Στοχάζεστε κι αποφασίζετε µε τα όνειρα...Ποιος κίντυνος;

--- Τούτος. Ο νους του ανθρώπου ξετυλίχθηκε πολύ γοργότερα, πολύ εντονότερα από την ψυχή του. Ο νους του κατέχτησε κοσµογονικές δυνάμες" και τις έθεσε στη διάθεση του σημερινού ανθρώπου, που δεν έφτασε ακόµη σε τόση ηθική ωριμότητα ώστε τις δυνάµες αυτές να τις χρησιμοποιήσει για το καλό του κόσµου. Υπάρχει σήμερα έλλειψη ισορροπίας, δυσαρµονία ανάµεσα στη διανοητική καὶ την ηθική εξέλιξη του ανθρώπου. Ο γορίλλας πήρε στα χέρια του τη φωτιά: να ο κίντυνος!

--- Σωστά! φώναξε η Ιρλαντέζα, σωστά!

Ο φιλόσοφος πετάχτηκε να μιλήσει: µα ο Λιούης έβαλε το δάχτυλο στο στόμα: ο φιλόσοφος ανατινάχτηκε δυο τρεις φορές στην πολυθρόνα του, µα σώπασε. Ο Κοσμάς, σα να μιλούσε πια μόνος του, εξακολούθησε, συγκεντρωμένος:

--- Αυτός είναι ο κίντυνος. Τώρα που Τον είδαμε, πώς μπορούμε να τον πολεμήσουμε; Άρχισε κιόλας και βάνει φωτιά στον κόσµο ο γορίλλας, πώς μπορούμε να τον σταματήσουμε; Θαρρώ, μονάχα ένας τρόπος υπάρχει: να επιστρατέψουµε όλες τις φωτεινές δυνάµες που υπάρχουν µέσα στον κάθε άνθρωπο και στον κάθε λαό. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε πως ο κόσμος πια αποτελεί έναν τόσο ενιαίο οργανισμό, που δεν µπορεί ένας λαός να σωθεί αν δεν σωθούν ὁλοι. 1βάνει: βάζει 2κίντυνος: κίνδυνος 3 δυνάμες: δυνάμεις [Μυθιστόρημα του Ν. Καζαντζάκη, Ο ανήφορος, Διόπτρα 2022]. Έχει διατηρηθεί η γλωσσική ιδιοτυπία του κειµένου.

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

Θέμα Α ΑΊ1. Να αποδώσετε συνοπτικά τις απόψεις του Στάινερ για την ιδέα της Ευρώπης και το µέλλον της, όπως παρουσιάζονται στη δεύτερη και τρίτη παράγραφο του Κειμένου 2 (70-80 λέξεις).

Θέμα Β ΒΊ. Με βάση τα Κείμενα Ί και 2, να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο τη λέξη Σωστό ἡ Λάθος (δεν χρειάζεται να αναφέρετε συγκεκριµένο χωρίο των κειμένων):

α. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου Ί υποστηρίζεται ότι οἱ Ευρωπαίοι αμφισβητούν το κατεστημένο.

β. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου Ί υποστηρίζεται ότι η ουτοπία των Ευρωπαίων προσδιορίζεται ως µια ασταµάτητη εξερεύνηση νέων δρόμων.

γ. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 2 ο Στάινερ εξηγεί την πραγμάτωση της ιδέας της Ευρώπης στην καθημερινή ζωή.

δ. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 2 υποστηρίζεται ότι το μέλλον της Ευρώπης συνδέεται κυρίως µε την οικονομική της ενοποίηση.

ε.. Στην τέταρτη παράγραφο του Κειμένου 2 υποστηρίζεται ότι ο λόγος ύπαρξης ενός μικρού έθνους εἶναι η συμβολή του στον οικουµενικό πολιτισμό.

Β2. α. «Νομίζω όμως ότι η πορεία...στην εικόνα του Ευρωπαίου.» (Κείμενο 1). Να µετασχηματίσετε την παραπάνω περίοδο λόγου έτσι ώστε η συγγραφέας να δείχνει βεβαιότητα για τις απόψεις της. (μον. 5)

β. Η συγγραφέας επιλέγει να χρησιμοποιήσει το ερώτημα στην αρχή της τελευταίας παραγράφου του Κειμένου 1: «Υπάρχει τελικά Ευρώπη ή δεν υπάρχει;». Τι πετυχαίνει µε αυτό;

(μον. 5)

Β3. Ποιες από τις παρακάτω έντονα γραμμένες λέξεις χρησιμοποιούνται κυριολεκτικά καὶ ποιες μεταφορικά;

«μέσα από το πρίσµα της γραφειοκρατίας»

«κήρυκας της ανθρωπιστικής παιδείας»

«η Ευρώπη είναι πρώτα απ’ όλα τα καφενεία της»

«για να συναντήσεις φίλους»

«αυτά που αντικρίζουµε κάθε μέρα»

ΤΕΛΟΣ ΔΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΘέμαΓ

Γ1. Για ποιον κίνδυνο, κατά τη γνώμη σας, γίνεται λόγος στο απόσπασμα

από το µυθιστόρηµα του Ν. Καζαντζάκη καὶ ποια διέξοδος προτείνεται;

Απαντήστε τεκμηριωμένα αξιοποιώντας τρεις διαφορετικούς κειμενικούς

δείκτες. Με δεδομένο ότι το µυθιστόρηµα γράφτηκε Το 1946 µετά το τέλος

του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πιστεύετε ότι το θέµα του παραμένει επίκαιρο; (150-200 λέξεις) Μονάδες Ί5

Θέμα Δ

ΔΊ. «Αν πάντως η Ευρώπη έχει μέλλον - και ο Στάινερ πιστεύει ότι παρά

ταύτα έχει! -., αυτό βρίσκεται αυτονόητα στην ενοποίησή της, αλλά ακόµη

περισσότερο στον σεβασμό των πολιτιστικών, γλωσσικών, κοινωνικών, διατροφικών και άλλων ιδιαιτεροτήτων».

α) Με αφορμή το παραπάνω απόσπασμα του Κειμένου 2, θεωρείτε την ποικιλομορφία πλεονέκτημα ή μειονέκτημα γἷα τον ευρωπαϊκό πολιτισμό;

β) Ποιες προσδοκίες έχετε ως νέοι/ες για το μέλλον σας ζώντας στην Ευρώπη;

Το κείμενό σας (350-400 λέξεις) να έχει τη µορφή ομιλίας που εκφωνείτε,

εκπροσωπώντας Το σχολείο σας σε ευρωπαϊκό πρόγραµµα ανταλλαγής

μαθητών/τριών. Μπορείτε να αξιοποιήσετε δηµιουργικά υλικό από τα

Κείμενα Ί και 2.

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζοµένους)

1... Στο εξώφυλλο να γράψετε Το εξεταζόµενο µάθηµα. Στο εσώφυλλο πάνω- πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ηµεροµηνία και Το εξεταζόµενο µάθηµα. Να µην αντιγράψετε τα θέµατα στο τετράδιο και να µη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το ὀνομά σας.

2. . Να γράψετε το ονοµατεπώνυμό σας στο πάνω µέρος των φωτοαντιγράφων, αµέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέµατα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.

3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα µόνο µε µπλεή µόνο µε μαύρο στυλό µε μελάνι που δεν σβήνει.

4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.

Β. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των φωτοαντιγράφων.

6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 11.00

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ