Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Επαναληπτικές 2022: Θέματα & Λύσεις

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2022

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ Ί Η πράσινη αποστολή της νέας γενιάς Τον τελευταίο καιρό γίνεται εκτενής λόγος για τις ψυχολογικές επιπτώσεις στον διαρκώς θερµαινόµενο κόσµο µας. Είναι κοινή παραδοχή πως το µεταβαλλόµμενο περιβάλλον απειλεί την ψυχική, κοινωνική και πνευματική µας ευεξία. Ολοένα και περισσότεροι ερευνητές από διαφορετικά επιστημονικά πεδία μελετούν παραμέτρους της οικολογικής κρίσης, διερευνώντας πώς η ανθρώπινη συμπεριφορά, ατομική και συλλογική, συμβάλλει στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και αντίστροφα.

Γιατί είναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές µας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, ἐτσι ώστε να λειτουργήσουµε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον; Οἱ ειδικοί εστιάζουν στα φαινόμενα ατομικής ή συλλογικής άρνησης μπροστά στη συντελούμενη καταστροφή για να αναδείξουν ασυνείδητους μηχανισμούς κάτω από την «απάθεια». Η Λέρτζμµαν, η οποία γεφύρωσε την ακαδημαϊκή έρευνα στην ψυχική υγεία µε χειροπιαστές προτάσεις περί βιωσιμότητας, υποστηρίζει πως η κλιματική αλλαγή συνδέεται µε ανεπεξέργαστο πένθος. Η κλιματική ψυχολόγος αντιτίθεται στον περίφημο «μύθο της απάθειας», σύμφωνα µε τον οποίο «αδιαφορούμε ή αδρανούμε επειδή δε µας νοιάζει», εξηγώντας πως πίσω από την απάθεια κρύβεται μεγάλη αγωνία, η οποία πυροδοτεί ασυνείδητους αμυντικούς μηχανισμούς, µε αποτέλεσµα την άρνηση, την παράλυση, την αδυναμία ανάληψης δράσης ... σαν να πρόκειται για κάτι που δεν θα συμβεί ποτέ σε εμάς.

Αυτό δεν σηµαίνει πως παράλληλα δεν μεγαλώνει το «πράσινο κύμα», δηλαδή η γενιά που σκέφτεται βιώσιμα, ενώ παράλληλα βιώνει µια βαθιά μελαγχολία εξαιτίας της υπερθέρµανσης του πλανήτη. Αυτή η γενιά εἶναι καὶ ο νέος εκφραστής του όρου «οικοψυχολογία», ο οποίος αποτυπώθηκε το 1989 από µια παρέα ακαδημαϊκών στο Μπέρκλεϊ --στο πλαίσιο µιας συζήτησης για τη συμβολή της ψυχολογίας στη διαχείριση της σύγχρονης οικολογικής κρίσης. Ο Θἴοντορ Ρόζακ, ο οποῖος επισηµοποίησε τον ὀρο «Οικοψυχολογία» στο βιβλίο του «Η φωνήὴ της Γης», διερεύνησε την εμπλοκὴ της πλανητικής υγείας και της ανθρώπινης ευημερίας, αποσαφηνίζοντας πως ο στόχος της οικοψυχολογίας εἶναι να θεραπεύσει την πιο θεμελιώδη αποξένωση μεταξύ του ατόµου καὶ του φυσικού περιβάλλοντος. [...]

Στην Κεντρική Ευρώπη ολοένα και περισσότεροι νέοι θεωρούν πως η προστασία του κλίματος είναι η αποστολή της γενιάς τους, εκφράζοντας µια «ψυχική δυσφορία» για τον τρόπο µε τον οποίο «κατοικούμε» τον πλανήτη, για τον τρόπο µε τον οποίο διαχειριζόµαστε την κλιματική αλλαγή, η οποία µας φέρνει αντιµέτωπους µε τον «φόβο του θανάτου».

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

Ορμώμενος από το γαλλικό και γερμανικό πράσινο κύμα, ο Γάλλος ψυχαναλυτής Ρολάν Γκορί απηύθυνε ἐκκληση για µια ριζοστταστική αλλαγή, υπογραμμίζοντας πως Το οικολογικό πρόβλημα είναι ανθρωπολογικό και πως η οικολογία είναι αλληλένδετη µε τις κοινωνικές μάχες και µε µια νέα πολιτική φιλοσοφία, σύμφωνα µε την οποία η φύση και οι άνθρωποι δεν θα αντιμετωπίζονται ως αποθέματα ενέργειας, διαθέσιµα στον ανταγωνισμό. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την ανθρωπότητα ως ένα φοβισμένο και ανυττεράσπιστο παιδί μπροστά σε µια ισχυρή Μητέρα Φύση µε συντριπτική δύναμη. Συνεπώς, ο άνθρωπος µέσω του πολιτισμού και της τεχνολογίας κλήθηκε -- σημειώνει -- να υποτάξει τη σκληρή ἄγρια φύση, έτσι ὥστε να προστατευτεί απὀ αυτή. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να διασαφηνἰσει στο «Μέλλον µιας αυταπάτης» πως οἱ ανθρώπινες δηµιουργίες εἶναι εὐκολο να καταστραφούν καὶ να αφανιστούν απὀ τα χέρια που τις δημιούργησαν. [...]

Συμπέρασμα: Η οικολογική κρίση εξελίσσεται σταδιακά σε υπαρξιακή. Έχει εφευρεθεί μάλιστα καὶ ο όρος «προ-τραυματικό στρες για το κλίμα», που εκφράζει την οικολογική αγωνία της νέας γενιάς για το μέλλον του πλανήτη, µια αγωνία ισοδύναμη µε ματαίωση που αποθαρρύνει τους µαθητές να ονειρευτούν το μέλλον τους και τους νέους να αποφασίσουν να κάνουν παιδιά. Ἠδη έχουν ξεκινήσει οι μεταναστεύσεις εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, εκατομμύρια είδη ὠθούνται στην εξαφάνιση, ενώ τα θερµότερα 20 χρόνια καταγράφτηκαν μέσα στα τελευταία 22 χρόνια.

Η νέα γενιά δεν μοιάζει να έχει άλλη επιλογή, παρά να είναι πράσινη. Αυτή Θα είναι η δική της αποστολή.

[Δήμητρα Αθανασοπούλου, από τον ημερήσιο τύπο, 53.10.21, διασκευή].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

«Γιατί δεν είµαστε ανώτεροι από τα ζώα» Όνρρας ντε Βάαλ, πρωτευοντολόγος - ηθολόγος, μιλάει για τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των εΙΟων. - Τι µας χωρίζει από τα ζώα, καθηγητά ντε Βάαλ; « Η μεγαλύτερη και ίσως η μόνη ουσιαστική διαφορά µας εἶναι η δική µας γλώσσα, ένα συμβολικό σύστημα Το οποίο οι άνθρωττοι διδασκόµαστε --δεν είναι εγγενής η ικανότητά µας να μιλάμε. Κατά τα άλλα, τα συναισθήματα που βιώνουμε, πώς τα εκφράζουμε µε Το πρόσωπο και το σώµα µας, πώς αντιμετωπίζουμε διάφορα προβλήματα στο περιβάλλον μας, πώς βλέπουμε τον εαυτό µας και τα υπόλοιττα µέλη της κοινωνίας στην οποία ανήκουμε --σε όλα αυτά οι ομοιότητες εἶναι τεράστιες. Επίσης, υπάρχουν και οι αδιαµφισβήτητες διανοητικές ικανότητές τους: τα ζώα έχουν ως έναν βαθµό συνείδηση του εαυτού τους, διαθέτουν επεισοδιακή μνήμη, δηλαδή θυμούνται γεγονότα που έζησαν καὶ μπορούν να σκεφτούν το µέλλον και να προγραµματίσουν τι θα κάνουν. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις χιμπατζήδων που συλλέγουν στο δάσος κάποιο εργαλείο και περπατούν χιλιόμετρα, ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ἂΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

κρατώντας το στα χέρια ή στο στόµα τους, μέχρι να φτάσουν στο σημείο όπου θέλουν νατο χρησιμοποιήσουν για να καλύψουν κάποια ανάγκη τους. Επίσης οι χιμπατζήδες, όπως και οι ελέφαντες, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη, ικανότητα την οποία οι άνθρωποι αποκτούν µετά την ηλικία των είκοσι μηνών. - Η ερώτηση, λοιπόν, μάλλον θα έπρεπε να είναι: τι µας ενώνει µε τα ζώα; - Ζώα εἴμαστε κι εμείς. Έχουμε ακριβώς τα ίδια όργανα: καρδιά, πνεύμονες, συκώτι. Ο εγκέφαλός µας, βέβαια, είναι μεγαλύτερος από των χιμπατζήδων, αλλά έχει την ἴδια δοµή. Εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια η φιλοσοφία και η θρησκεία μάς έχουν πείσει ότι οι άνθρωποι είμαστε οι εκλεκτοί Του Θεού, οι κυρίαρχοι του πλανήτη, ότι έχουμε το δικαίωµα να συμµπεριφερόµαστε στα ζώα όπως µας εξυπηρετεί. Την αλαζονεία µας έχουµε ήδη αρχίσει να την πληρώνουμε µε την κλιματική κρίση. Αλλά καὶ η πανδημία θα ἐπρεπε να µας ταρακουνήσει. Αυτός ο ιός ανέτρεψε τα πάντα και απέδειξε πόσο ανίσχυροι είµαστε στην πραγματικότητα. Ας µην παραμυθιαζόµαστε, λοιπόν, µε τη δήθεν ανωτερότητά µας και ας ακούσουμε τη βιολογία, που αποδεικνύει ότι είμαστε ένας κρίκος στην αλυσίδα της φύσης και τίποτα περισσότερο. [Απόσπασμα συνέντευξης, 20.08.2022]. ΚΕΙΜΕΝΟ 3 Αργύρης Χιόνης, Προφητεία Το ποίημα περιλαμβάνεται στη συλλογή «Απόπειρες φωτός», 1966. Θα Ἐθει καιρός που θα στερέψει η θάλασσα και θα γενούν τα πλοία καραβάνια και θα γενεί η ψυχή µας έρημος κι οι γλάροι κατοικίδια όνειρα. Θα Ἐθει καιρός που θάνατος δεν Θα ᾿ναι πια ο βυθός αλλά ο ήλιος και νοσταλγία ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

όχι η στεριά µατο νερό. Τότε και τ' όνειρο θα αλλάξει χρώμα" δεν θα ναι πια γαλάζιο αλλά κίτρινο. [Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966-2000, εκδ. Νεφέλη, 2019, σελ. 19]. Θέμα Α Α1Ί1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε ένα δικό σας κείµενο 70-80 λέξεων τις δύο πρώτες παραγράφους του Κειμένου Ί («Τον τελευταίο καιρό... ποτέ σε εμάς»).

Θέμα Β ΒΊ. Με βάση τα Κείμενα Ί και 2, να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος (δεν χρειάζεται να αναφέρετε συγκεκριµένο χωρίο κειµένου): α. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν επηρεάζει την πνευματική υγεία των ανθρώπων. (Κείμενο 1) β. Για τον Γάλλο ψυχαναλυτή Ρολάν Γκορί η οικολογία έχει ευρύτερες διαστάσεις. (Κείμενο 1) γ. Ο Φρόιντ εἶχε προβλέψει την πιθανότητα να καταστραφούν τα επιτεύγματα του ανθρώπου από τον ίδιο. (Κείμενο 1) δ. Η ικανότητα της ανθρώπινης ομιλίας είναι επίκτητη. (Κείμενο 2) ε.. Η Βιολογία αποδέχεται την υπεροχή του ανθρώπινου είδους. (Κείμενο 2)

Β2. α. Ποια είναι η θέση του καθηγητή Φρανς ντε Βάαλ στο πρώτο ερώτημα του Κειμένου 2 («Η μεγαλύτερη... είκοσι μηνών»); Με ποιους τρόπους οργανώνει την απάντησή του στη συγκεκριμένη παράγραφο και πώς αυτοί οι τρόποι υπηρετούν την πρόθεσή του; (μονάδες ) ΤΕΛΟΣ ΔΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ΒΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

β. Τι δηλώνουν τα εισαγωγικά στις παρακάτω φράσεις του Κειμένου 1; - «μύθο της απάθειας» (παράγραφος 2) - «πράσινο κύμα» (παράγραφος 3) - «Η φωνή της Γης» (παράγραφος 3) (μονάδες ϐ)

Β3. Στην πέμπτη παράγραφο του Κειμένου Ί («Ορμώμενος... δημιούργησαν»), η συντάκτρια παραθέτει τις απόψεις δύο ειδικών. Ποιες είναι αυτές; (μονάδες 5) Ποια κύρια θέση της προηγούμενης παραγράφου ενισχύουν; (µονάδες 5) Να αξιολογήσετε την πειστικότητα του συγκεκριμένου τρόπου πειθούς που χρησιμοποιεί η συντάκτρια. (μονάδες 5)

Θέμα Γ ΓΊ. Ποιο εἶναι, κατά τη γνώμη σας, το περιεχόμενο της «Προφητείας» του Αργύρη Χιόνη; Τεκμηριώστε την απάντησή σας µε τρεις Κειμενικούς δείκτες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ποίηµα περιλαμβάνεται σε συλλογή Του 1966 Θεωρείτε ότι η «Προφητεία» του επαληθεύεται στην εποχή µας; (150-200 λέξεις)

Θέμα Δ ΔΊ. Η συντάκτρια του Κειμένου Ί διερωτάται: «Γιατί εἶναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές µας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, έτσι ώστε να λειτουργήσουµε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον;». α) Αν το ερώτημα απευθυνόταν σε εσάς προσωπικά, τι θα απαντούσατε; β) Πιστεύετε ότι η δική σας γενιά θα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα βιώσιµο µέλλον για τον πλανήτη; Τεκμηριώστε τις απαντήσεις σας, λαμβάνοντας υπόψη και τα Κείμενα αναφοράς Ί και 2. Το κείμενό σας (350-400 λέξεων) να ἐχει τη μορφή άρθρου που θα δηµοσιευτεί στη μαθητική σας εφημερίδα, σε σχετικό αφιέρωμα για το περιβάλλον.

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ΘΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζοµένους)

Ί. Στο εξώφυλλο να γράψετε Το εξεταζόµενο µάθηµα. Στο εσώφυλλο πάνω- πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και ΤΟ εξεταζόµενο µάθηµα. Να µην αντιγράψετε τα θέµατα στο τετράδιο και να µη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.

2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυμό σας στο πάνω µέρος των φωτοαντιγράφων, αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέµατα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε µαζί µε Το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.

3..Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα µόνο µε µπλε ή µόνο µε μαύρο στυλό µε μελάνι που δεν σβήνει.

4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.

Β. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (5) ώρες µετά τη διανοµή των φωτοαντιγράφων.

6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 17.00

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΤΕΛΟΣ 6ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ