Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Πανελλήνιες 2022: Θέματα & Λύσεις

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ἃ ΙΟΥΝΙΟΥ 222

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; Γιατί δεν αγαπάνε οι µαθητές την ιστορία; Οἱ απαντήσεις είναι γνωστές. Γιατί συνήθως πρέπει να τη μάθουν παπαγαλία, γιατί συνήθως μαθαίνουν για προσωπικότητες και όχι για την κοινωνία, γιατί μαθαίνουν κυρίως για την παλαιότερη ιστορία καὶ όχι τη νεότερη. Ο σημαντικότερος όµως λόγος που η ιστορία είναι απωθητική για τους µαθητές, είναι ότι το σχολείο δεν καταφέρνει να συνδέσει τη ζωή των μαθητών µε το παρελθόν. Δεν καταλαβαίνουν γιατί να πρέπει να τα μάθουν όλα αυτά. Όπως µου έλεγαν κάποιοι φοιτητές μου: «Γιατί, κύριε, να πρέπει να μαθαίνουμε ιστορία; Εμείς κοιτάµε μπροστά. Κοιτάµε στο μέλλον».

Αυτό που δεν καταλάβαιναν οι φοιτητές µου και δεν καταλαβαίνουν όσοι δεν εκτιμούν την αξία της γνώσης του παρελθόντος, είναι ότι τελικά όλοι µας είμαστε προϊόντα της ιστορίας. Ό,τι έχουμε στο μυαλό µας έρχεται από τους προηγούμενους από εμάς. Ακόµη καὶ οι λέξεις που χρησιμοποιώ για να γράψω αυτές τις γραμμές, δεν είναι δικές µου. Έρχονται από τους προηγούμενους από μένα. Και βέβαια το πιο σηµαντικό δεν είναι οι λέξεις. Είναι οι πεποιθήσεις, οι αξίες, οι γνώσεις ακόµη και οι κανόνες. Εμείς αποφασίζουμε για τους κανόνες που ρυθμίζουν τη ζωή µας; Όχι βέβαια. Οι προηγούμενοι από εμάς αποφασίζουν. Εμείς γεννιόµαστε µέσα σε ένα πολιτισμό, σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που όλα αυτά έχουν ήδη διαμορφωθεί. Είναι τόσο μεγάλο το βάρος του παρελθόντος πάνω στο παρόν, που ένας ιστορικός έχει ισχυριστεί κάτι που όταν το είχα πρωτοακούσει είχα εντυπωσιαστεί: «Οι νεκροί μάς κυβερνούν». Βαριά κουβέντα. Δεν συμφωνώ εντελώς όµως, καθώς και εµείς επιδρούμε στον τρόπο που εξελίσσεται η ιστορία και έχουμε ευθύνη απέναντι στις μελλοντικές γενιές ως μελλοντικοί νεκροί που αναπόφευκτα είµαστε όλοι µας.

Αξίζει να μαθαίνουμε για αυτούς τους νεκρούς. Αξίζει να γνωρίζουμε τι έκαναν, πώς σκέφτονταν, πώς ζούσαν. Αξίζει γιατί αυτοί είναι που διαμόρφωσαν τον κόσµο που µας περιβάλλει. Η γνώση του παρελθόντος εἶναι απαραίτητη για την κατανόηση του παρόντος. Ἡ, για νατο πούμε µε άλλα λόγια, δεν μπορούμε να καταλάβουμε το σήµερα αν δεν ξέρουμε σε βάθος το χθες. Η ιστορία είναι µια πράξη αυτογνωσίας, µια πράξη γνώσης για τον συλλογικό µας εαυτό, απαραίτητη για να καταλάβουμε τον πολιτισμό µας.

Δεν μαθαίνουμε ιστορία για χάρη των προηγουμένων. Όντως αυτοί έφυγαν και δεν έχει πια καμία σημασία για αυτούς. Μαθαίνουμε ιστορία για εμάς, για να μάθουµε από τα λάθη των προηγουμένων, να δούμε τι λειτούργησε καλύτερα για εκείνους και τι όχι. Μαθαίνουμε ιστορία για να καταλάβουμε ποιοι είµαστε και να σκεφτούμε πού θέλουμε να πάµε. [...] [Ῥαῦμόνδος Αλβανός, Ο ελληνικός εμφύλιος. Μνήμες σε πόλεμο και σύγχρονες πολιτικές ταυτότητες, εκδ. Επίκεντρο, 2022 (από τον Πρόλογο του βιβλίου)!

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 Θυμάμαι, άρα ζω; Εις σε προστρέχω, μνήμη, µε πολύ σεβασμό, σαν να µου ήσουν ξένη, σαν να µην έχουμε φάει μαζί ψωμί και δάκρυα, σαν να µην ξέρω ότι χάρη σ᾿ εσένα επιστρέφει ο απολωλώς” καιρός.

Θέλω να αφιερώσω στη μνήμη και στη ζωτική της σημασία κάποιες σκέψεις, αλλά, επειδή έχω µια τόσο στενή σχέση μαζί της και μια ευγνώμονα οικειότητα, φοβάμαι μήπως όσα πω περιπέσουν σε έναν κάπως οικογενειακό τόνο, ατηµέλητον, καθισµένον χαλαρά γύρω από την προχειρότητα. Με φοβίζει, ίσως και µε καθησυχάζει μαζί, η πεποίθησή µου ότι η μνήμη είναι το δεύτερο εγώ µας.

Το ότι επιµένω να μιλώ για τη νοσταλγία δεν μοιάζει σαν να έχω βγει από το θέµα, που εἶναι η επέτειος. [...]

Τι εἶναι η επέτειος; Την προς αυτήν ευσέβεια μάς την εμφυσά το περιβάλλον, το παράδειγµα, ἡ εἶναι ἐνστικτο ριζωμένο βαθιά στο φόβο µας ὁτι θα εκδιωχθούμε απὀ τον παράδεισο της μνήμης; [...]

Για να επανέλθω στα γήινα, η επἐτειος εἶναι και μια μέρα ἄκρως κοινωνική. Πάει παντού. Και σε χαρὲς, καὶ σε απώλειες. Διότι έχουν και οι απώλειες κάθε τόσο τα γενἐθλιᾶ τους -- αυτὲς κι αν δεν θέλουν να ξεχαστοῦν...

Και βεβαίως η επέτειος διαπνέεται καὶ απὀ βαθὺ πατριωτισμό. Τιμά τους ήρωες, συντονίζει τον ηρωισμό µε το βηματισμό της σημαίας, παρελαύνουν οι Θερμοπύλες, δάφνινο στεφάνι στον ἀγνωστο στρατιώτη και, σιωπηρά, στον κάθε αγνοούμενο.

Για να δώσω καὶ την πιο εγκόσµια μορφή στην επἐτειο, ας πω ὁτι εἶναι ἑνα δωρεάν μεταφορικὀ μέσον µε το οποίο μεταφἑρεται το πολυπληθὲς παρελθὀν εδώ στο παρόν.

Και ιδοὺ, επιστρέφουν οι γονεῖς µας, έρχονται κι ἄλλου εἴδους αγάπες, ἄλλες συνοδευόµενες απὀ το αἴσθημα, ἄλλες ασυνόδευτες [...] -- δοὺ η νύφη ακόμα ερωτευμένη µε το νυφικὀ της, γενέθλια, χρονιάρικα πια τα παιδιά σου, γενέθλια γενέθλια γενέθλια, κοντά η ενηλικίωση, καὶ ακόμα τα κρατάει αγκαλιά και τα θηλάζει εκείνη η παλιά φωτογραφία σου. [.]

Χ απολωλώς: χαμένος [Ομιλία της Κικής Δημουλά, από το βιβλίο Εκλήθην ομιλήτρια, Ίκαρος, 2022, σσ. 156, 158, 159] ΚΕΙΜΕΝΟ 3 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Προεισαγωγικά θα σας πω την ιστορία του ταγαριού”. Το βρήκα καταχωνιασµένο σε µια παλιά κασέλα. Κι αυτή από το χωριό. Όταν το έδειξα της μαμάς µου γέλασε. Στα φοιτητικά της χρόνια το χρησιμοποιούσε ως τσάντα. Ἠταν άβολο γι’ αυτήν τη δουλειά αλλά ήταν τότε της μόδας. Εξέφραζε οικολογικές ανησυχίες επίσης. Μου λέει να το πας της γιαγιάς σου. Έθελε προφανώς να το ξεφορτωθεί. Δεν ξέρω τι µπορεί να της θύμιζε. ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

Η γιαγιά µου επιμένει να ζει στο χωριό. Στο σπίτι της έχει θερμοσίφωνα και τηλεόραση. Την επισκέφτηκα στις διακοπές του Πάσχα. Έχω το όνομά της και είμαι η αδυναμία της. Της έδειξα το ταγάρι και συγκινήθηκε. Το είχε φτιάξει η δική της μαμά στον αργαλειό. Ἠταν μέρος της προίκας της. «Πράγματα για µια ζωή» σχολίασε. Φυσικά έκανε λάθος στο µέτρηµα. Ἠδη το ταγάρι είχε χρησιµοποιηθεί από τρεις γενιές. Ἠταν βαμμένο µε φυτικές βαφές και είχε ωραία λαμπερά σχέδια. Μου διηγήθηκε τα νυχτέρια"' που έκαναν τότε υφαίνοντας στον αργαλειό µε το φως του λυχναριού. Η μαμά της. Τα έλεγε αυτά µε νοσταλγία. Η γιαγιά. Εν τω μεταξύ η ώρα πλησίαζε εννιά και αντανακλαστικά είχε ανοίξει την τηλεόραση για τις ειδήσεις. Της λέω γιαγιά γιατί δεν έρχεσαι να μείνεις µαζί µας στην Αθήνα. -- Γιατί τι θα έχω παραπάνω εκεί; “ ταγάρ:: εἶδος τσάντας ''"γυχτέρ;: εργασία κατά τη διάρκεια της νύχτας [Θανάσης Βαλτινός. Επείγουσα ανάγκη ελέου. Διηγήματα, Ἑστία, Αθήνα 2016. σσ. 41, 42] Θέμα Α ΑΊ. Να αποδώσετε συνοπτικά τους λόγους (παράγραφοι 2-4) για τους οποίους, σύμφωνα µε τον συγγραφέα του Κειμένου 1, είναι σηµαντικό να μαθαίνουμε ιστορία (7-8 λέξεις).

Θέμα Β ΒΊ. Με βάση τα Κείμενα Ί και 7 να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ἡ λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (δεν χρειάζεται να αναφέρετε συγκεκριµένο χωρίο κειµένου). α. Το παρελθὀν δεν επηρεάζει τις στάσεις και τις αντιλήψεις µας (Κείμενο 1). β. Μαθαίνουμε ιστορία για να κατανοήσουμε αποκλειστικά το παρελθὀν (Κείμενο 1). Υ.. Η γνώση της ιστορίας βοηθά να γνωρίσουμε τους εαυτούς µας καὶ τον πολιτισμό μας (Κείμενο 1). δ. Η επέτειος σχετίζεται καὶ µε ευχάριστα καὶ µε δυσάρεστα γεγονότα της ζωής (Κείμενο 2) ε.. Μέσω των επετείων το παρελθόν συνδέεται µε το παρόν (Κείμενο 2). Μονάδες Ι Π Β2. -α- Ποια µορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου Ί (µονάδες !) καὶ ποιος εἶναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6) β. Ποιο υφολογικό αποτέλεσµα έχει η παρεμβολή του ευθέος λόγου στο τέλος της πρώτης παραγράφου: «Γιατί, κύριε, να πρέπει ... μέλλον»; (μονάδες 5)

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

Β3. Πρόθεση της Κικής Δημουλά στο απόσπασµα «Για να επανέλθω ... φωτογραφία σου» εἶναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά µε το ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές µε τις οποίες επιτυγχάνει το στόχο της, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες β) και να εξηγήσετε τη λειτουργία καθεµιάς από αυτές στο κείµενο. (μονάδες

8)

ΘέμαΓ

Γ1... Τι αντιπροσωπεύει το ταγάρι για την οικογένεια της αφηγήτριας;

Να τεκµηριώσετε την απάντησή σας µε τρεις (3) κειμενικούς δείκτες. Εσείς, αν ήσασταν στη θέση της αφηγήτριας, θα κρατούσατε το ταγάρι ή όχι και γιατί; {Ι 531-200 λέξεις)

Μονάδες ! 3

ΘέμαΔ

ΔΊ. «Αξίζει να μαθαίνουμε για αυτούς τους νεκρούς. Αξίζει να γνωρίζουμε τι έκαναν, πώς

σκέφτονταν, πώς ζούσαν». Με αφορμή τη διαπίστωση του συγγραφέα και αξιοποιώντας δηµιουργικά τα Κείμενα Ί και 2: α) να εκφράσετε την άποψή σας για την αξία της ιστορικής γνώσης και β) να αναφέρετε βιωματικούς τρόπους που μπορούν να καλλιεργήσουν το ενδιαφέρον σας για το ιστορικό παρελθόν. Το κείμενό σας να έχει τη μορφή άρθρου που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας. (35 -400 λέξεις)

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζοµένους)

1... Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόµενο µάθηµα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα ατοµικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ηµεροµηνία καὶ το εξεταζόµενο µάθηµα. Να µην αντιγράψετε τα θέµατα στο τετράδιο και να µη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το ὀνομά σας.

2... Να γράψετε το ονοµατεπώνυμό σας στο πάνω µέρος των φωτοαντιγράφων. αµέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέµατα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε μαζί µε το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.

ἃ. . Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα µόνο µε µπλε ή µόνο µε μαύρο στυλό µε μελάνι που δεν σβήνει

4... Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.

Ἀ. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των φωτοαντιγράφων.

Β. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2022

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ Ί Η πράσινη αποστολή της νέας γενιάς Τον τελευταίο καιρό γίνεται εκτενής λόγος για τις ψυχολογικές επιπτώσεις στον διαρκώς θερµαινόµενο κόσµο µας. Είναι κοινή παραδοχή πως το µεταβαλλόµμενο περιβάλλον απειλεί την ψυχική, κοινωνική και πνευματική µας ευεξία. Ολοένα και περισσότεροι ερευνητές από διαφορετικά επιστημονικά πεδία μελετούν παραμέτρους της οικολογικής κρίσης, διερευνώντας πώς η ανθρώπινη συμπεριφορά, ατομική και συλλογική, συμβάλλει στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και αντίστροφα.

Γιατί είναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές µας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, ἐτσι ώστε να λειτουργήσουµε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον; Οἱ ειδικοί εστιάζουν στα φαινόμενα ατομικής ή συλλογικής άρνησης μπροστά στη συντελούμενη καταστροφή για να αναδείξουν ασυνείδητους μηχανισμούς κάτω από την «απάθεια». Η Λέρτζμµαν, η οποία γεφύρωσε την ακαδημαϊκή έρευνα στην ψυχική υγεία µε χειροπιαστές προτάσεις περί βιωσιμότητας, υποστηρίζει πως η κλιματική αλλαγή συνδέεται µε ανεπεξέργαστο πένθος. Η κλιματική ψυχολόγος αντιτίθεται στον περίφημο «μύθο της απάθειας», σύμφωνα µε τον οποίο «αδιαφορούμε ή αδρανούμε επειδή δε µας νοιάζει», εξηγώντας πως πίσω από την απάθεια κρύβεται μεγάλη αγωνία, η οποία πυροδοτεί ασυνείδητους αμυντικούς μηχανισμούς, µε αποτέλεσµα την άρνηση, την παράλυση, την αδυναμία ανάληψης δράσης ... σαν να πρόκειται για κάτι που δεν θα συμβεί ποτέ σε εμάς.

Αυτό δεν σηµαίνει πως παράλληλα δεν μεγαλώνει το «πράσινο κύμα», δηλαδή η γενιά που σκέφτεται βιώσιμα, ενώ παράλληλα βιώνει µια βαθιά μελαγχολία εξαιτίας της υπερθέρµανσης του πλανήτη. Αυτή η γενιά εἶναι καὶ ο νέος εκφραστής του όρου «οικοψυχολογία», ο οποίος αποτυπώθηκε το 1989 από µια παρέα ακαδημαϊκών στο Μπέρκλεϊ --στο πλαίσιο µιας συζήτησης για τη συμβολή της ψυχολογίας στη διαχείριση της σύγχρονης οικολογικής κρίσης. Ο Θἴοντορ Ρόζακ, ο οποῖος επισηµοποίησε τον ὀρο «Οικοψυχολογία» στο βιβλίο του «Η φωνήὴ της Γης», διερεύνησε την εμπλοκὴ της πλανητικής υγείας και της ανθρώπινης ευημερίας, αποσαφηνίζοντας πως ο στόχος της οικοψυχολογίας εἶναι να θεραπεύσει την πιο θεμελιώδη αποξένωση μεταξύ του ατόµου καὶ του φυσικού περιβάλλοντος. [...]

Στην Κεντρική Ευρώπη ολοένα και περισσότεροι νέοι θεωρούν πως η προστασία του κλίματος είναι η αποστολή της γενιάς τους, εκφράζοντας µια «ψυχική δυσφορία» για τον τρόπο µε τον οποίο «κατοικούμε» τον πλανήτη, για τον τρόπο µε τον οποίο διαχειριζόµαστε την κλιματική αλλαγή, η οποία µας φέρνει αντιµέτωπους µε τον «φόβο του θανάτου».

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

Ορμώμενος από το γαλλικό και γερμανικό πράσινο κύμα, ο Γάλλος ψυχαναλυτής Ρολάν Γκορί απηύθυνε ἐκκληση για µια ριζοστταστική αλλαγή, υπογραμμίζοντας πως Το οικολογικό πρόβλημα είναι ανθρωπολογικό και πως η οικολογία είναι αλληλένδετη µε τις κοινωνικές μάχες και µε µια νέα πολιτική φιλοσοφία, σύμφωνα µε την οποία η φύση και οι άνθρωποι δεν θα αντιμετωπίζονται ως αποθέματα ενέργειας, διαθέσιµα στον ανταγωνισμό. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την ανθρωπότητα ως ένα φοβισμένο και ανυττεράσπιστο παιδί μπροστά σε µια ισχυρή Μητέρα Φύση µε συντριπτική δύναμη. Συνεπώς, ο άνθρωπος µέσω του πολιτισμού και της τεχνολογίας κλήθηκε -- σημειώνει -- να υποτάξει τη σκληρή ἄγρια φύση, έτσι ὥστε να προστατευτεί απὀ αυτή. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να διασαφηνἰσει στο «Μέλλον µιας αυταπάτης» πως οἱ ανθρώπινες δηµιουργίες εἶναι εὐκολο να καταστραφούν καὶ να αφανιστούν απὀ τα χέρια που τις δημιούργησαν. [...]

Συμπέρασμα: Η οικολογική κρίση εξελίσσεται σταδιακά σε υπαρξιακή. Έχει εφευρεθεί μάλιστα καὶ ο όρος «προ-τραυματικό στρες για το κλίμα», που εκφράζει την οικολογική αγωνία της νέας γενιάς για το μέλλον του πλανήτη, µια αγωνία ισοδύναμη µε ματαίωση που αποθαρρύνει τους µαθητές να ονειρευτούν το μέλλον τους και τους νέους να αποφασίσουν να κάνουν παιδιά. Ἠδη έχουν ξεκινήσει οι μεταναστεύσεις εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, εκατομμύρια είδη ὠθούνται στην εξαφάνιση, ενώ τα θερµότερα 20 χρόνια καταγράφτηκαν μέσα στα τελευταία 22 χρόνια.

Η νέα γενιά δεν μοιάζει να έχει άλλη επιλογή, παρά να είναι πράσινη. Αυτή Θα είναι η δική της αποστολή.

[Δήμητρα Αθανασοπούλου, από τον ημερήσιο τύπο, 53.10.21, διασκευή].

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

«Γιατί δεν είµαστε ανώτεροι από τα ζώα» Όνρρας ντε Βάαλ, πρωτευοντολόγος - ηθολόγος, μιλάει για τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των εΙΟων. - Τι µας χωρίζει από τα ζώα, καθηγητά ντε Βάαλ; « Η μεγαλύτερη και ίσως η μόνη ουσιαστική διαφορά µας εἶναι η δική µας γλώσσα, ένα συμβολικό σύστημα Το οποίο οι άνθρωττοι διδασκόµαστε --δεν είναι εγγενής η ικανότητά µας να μιλάμε. Κατά τα άλλα, τα συναισθήματα που βιώνουμε, πώς τα εκφράζουμε µε Το πρόσωπο και το σώµα µας, πώς αντιμετωπίζουμε διάφορα προβλήματα στο περιβάλλον μας, πώς βλέπουμε τον εαυτό µας και τα υπόλοιττα µέλη της κοινωνίας στην οποία ανήκουμε --σε όλα αυτά οι ομοιότητες εἶναι τεράστιες. Επίσης, υπάρχουν και οι αδιαµφισβήτητες διανοητικές ικανότητές τους: τα ζώα έχουν ως έναν βαθµό συνείδηση του εαυτού τους, διαθέτουν επεισοδιακή μνήμη, δηλαδή θυμούνται γεγονότα που έζησαν καὶ μπορούν να σκεφτούν το µέλλον και να προγραµματίσουν τι θα κάνουν. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις χιμπατζήδων που συλλέγουν στο δάσος κάποιο εργαλείο και περπατούν χιλιόμετρα, ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ἂΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

κρατώντας το στα χέρια ή στο στόµα τους, μέχρι να φτάσουν στο σημείο όπου θέλουν νατο χρησιμοποιήσουν για να καλύψουν κάποια ανάγκη τους. Επίσης οι χιμπατζήδες, όπως και οι ελέφαντες, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη, ικανότητα την οποία οι άνθρωποι αποκτούν µετά την ηλικία των είκοσι μηνών. - Η ερώτηση, λοιπόν, μάλλον θα έπρεπε να είναι: τι µας ενώνει µε τα ζώα; - Ζώα εἴμαστε κι εμείς. Έχουμε ακριβώς τα ίδια όργανα: καρδιά, πνεύμονες, συκώτι. Ο εγκέφαλός µας, βέβαια, είναι μεγαλύτερος από των χιμπατζήδων, αλλά έχει την ἴδια δοµή. Εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια η φιλοσοφία και η θρησκεία μάς έχουν πείσει ότι οι άνθρωποι είμαστε οι εκλεκτοί Του Θεού, οι κυρίαρχοι του πλανήτη, ότι έχουμε το δικαίωµα να συμµπεριφερόµαστε στα ζώα όπως µας εξυπηρετεί. Την αλαζονεία µας έχουµε ήδη αρχίσει να την πληρώνουμε µε την κλιματική κρίση. Αλλά καὶ η πανδημία θα ἐπρεπε να µας ταρακουνήσει. Αυτός ο ιός ανέτρεψε τα πάντα και απέδειξε πόσο ανίσχυροι είµαστε στην πραγματικότητα. Ας µην παραμυθιαζόµαστε, λοιπόν, µε τη δήθεν ανωτερότητά µας και ας ακούσουμε τη βιολογία, που αποδεικνύει ότι είμαστε ένας κρίκος στην αλυσίδα της φύσης και τίποτα περισσότερο. [Απόσπασμα συνέντευξης, 20.08.2022]. ΚΕΙΜΕΝΟ 3 Αργύρης Χιόνης, Προφητεία Το ποίημα περιλαμβάνεται στη συλλογή «Απόπειρες φωτός», 1966. Θα Ἐθει καιρός που θα στερέψει η θάλασσα και θα γενούν τα πλοία καραβάνια και θα γενεί η ψυχή µας έρημος κι οι γλάροι κατοικίδια όνειρα. Θα Ἐθει καιρός που θάνατος δεν Θα ᾿ναι πια ο βυθός αλλά ο ήλιος και νοσταλγία ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

όχι η στεριά µατο νερό. Τότε και τ' όνειρο θα αλλάξει χρώμα" δεν θα ναι πια γαλάζιο αλλά κίτρινο. [Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966-2000, εκδ. Νεφέλη, 2019, σελ. 19]. Θέμα Α Α1Ί1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε ένα δικό σας κείµενο 70-80 λέξεων τις δύο πρώτες παραγράφους του Κειμένου Ί («Τον τελευταίο καιρό... ποτέ σε εμάς»).

Θέμα Β ΒΊ. Με βάση τα Κείμενα Ί και 2, να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος (δεν χρειάζεται να αναφέρετε συγκεκριµένο χωρίο κειµένου): α. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν επηρεάζει την πνευματική υγεία των ανθρώπων. (Κείμενο 1) β. Για τον Γάλλο ψυχαναλυτή Ρολάν Γκορί η οικολογία έχει ευρύτερες διαστάσεις. (Κείμενο 1) γ. Ο Φρόιντ εἶχε προβλέψει την πιθανότητα να καταστραφούν τα επιτεύγματα του ανθρώπου από τον ίδιο. (Κείμενο 1) δ. Η ικανότητα της ανθρώπινης ομιλίας είναι επίκτητη. (Κείμενο 2) ε.. Η Βιολογία αποδέχεται την υπεροχή του ανθρώπινου είδους. (Κείμενο 2)

Β2. α. Ποια είναι η θέση του καθηγητή Φρανς ντε Βάαλ στο πρώτο ερώτημα του Κειμένου 2 («Η μεγαλύτερη... είκοσι μηνών»); Με ποιους τρόπους οργανώνει την απάντησή του στη συγκεκριμένη παράγραφο και πώς αυτοί οι τρόποι υπηρετούν την πρόθεσή του; (μονάδες ) ΤΕΛΟΣ ΔΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ΒΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

β. Τι δηλώνουν τα εισαγωγικά στις παρακάτω φράσεις του Κειμένου 1; - «μύθο της απάθειας» (παράγραφος 2) - «πράσινο κύμα» (παράγραφος 3) - «Η φωνή της Γης» (παράγραφος 3) (μονάδες ϐ)

Β3. Στην πέμπτη παράγραφο του Κειμένου Ί («Ορμώμενος... δημιούργησαν»), η συντάκτρια παραθέτει τις απόψεις δύο ειδικών. Ποιες είναι αυτές; (μονάδες 5) Ποια κύρια θέση της προηγούμενης παραγράφου ενισχύουν; (µονάδες 5) Να αξιολογήσετε την πειστικότητα του συγκεκριμένου τρόπου πειθούς που χρησιμοποιεί η συντάκτρια. (μονάδες 5)

Θέμα Γ ΓΊ. Ποιο εἶναι, κατά τη γνώμη σας, το περιεχόμενο της «Προφητείας» του Αργύρη Χιόνη; Τεκμηριώστε την απάντησή σας µε τρεις Κειμενικούς δείκτες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ποίηµα περιλαμβάνεται σε συλλογή Του 1966 Θεωρείτε ότι η «Προφητεία» του επαληθεύεται στην εποχή µας; (150-200 λέξεις)

Θέμα Δ ΔΊ. Η συντάκτρια του Κειμένου Ί διερωτάται: «Γιατί εἶναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές µας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, έτσι ώστε να λειτουργήσουµε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον;». α) Αν το ερώτημα απευθυνόταν σε εσάς προσωπικά, τι θα απαντούσατε; β) Πιστεύετε ότι η δική σας γενιά θα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα βιώσιµο µέλλον για τον πλανήτη; Τεκμηριώστε τις απαντήσεις σας, λαμβάνοντας υπόψη και τα Κείμενα αναφοράς Ί και 2. Το κείμενό σας (350-400 λέξεων) να ἐχει τη μορφή άρθρου που θα δηµοσιευτεί στη μαθητική σας εφημερίδα, σε σχετικό αφιέρωμα για το περιβάλλον.

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΑΠΟ 6ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ ΘΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζοµένους)

Ί. Στο εξώφυλλο να γράψετε Το εξεταζόµενο µάθηµα. Στο εσώφυλλο πάνω- πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και ΤΟ εξεταζόµενο µάθηµα. Να µην αντιγράψετε τα θέµατα στο τετράδιο και να µη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.

2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυμό σας στο πάνω µέρος των φωτοαντιγράφων, αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέµατα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε µαζί µε Το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.

3..Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα µόνο µε µπλε ή µόνο µε μαύρο στυλό µε μελάνι που δεν σβήνει.

4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.

Β. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (5) ώρες µετά τη διανοµή των φωτοαντιγράφων.

6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 17.00

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΤΕΛΟΣ 6ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2022

ΑΡΧΗ 2 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 2 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ μάχες και με μια νέα πολιτική φιλοσοφία, σύμφωνα με την οποία η φύση και οι άνθρωποι δεν θα αντιμετωπίζονται ως αποθέματα ενέργειας, διαθέσιμα στον ανταγωνισμό. Ο ίδιος ο Φρόιντ είχε περιγράψει την ανθρωπότητα ως ένα φοβισμένο και ανυπεράσπιστο παιδί μπροστά σε μια ισχυρή Μητέρα Φύση με συντριπτική δύναμη. Συνεπώς, ο άνθρωπος μέσω του πολιτισμού και της τεχνολογίας κλήθηκε – σημειώνει – να υποτάξει τη σκληρή άγρια φύση, έτσι ώστε να προστατευτεί από αυτή. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να διασαφηνίσει στο «Μέλλον μιας αυταπάτης» πως οι ανθρώπινες δημιουργίες είναι εύκολο να καταστραφούν και να αφανιστούν από τα χέρια που τις δημιούργησαν. […] Συμπέρασμα: Η οικολογική κρίση εξελίσσεται σταδιακά σε υπαρξιακή. Έχει εφευρεθεί μάλιστα και ο όρος «προ - τραυματικό στρες για το κλίμα», που εκφράζει την οικολογική αγωνία της νέας γενιάς για το μέλλον του πλανήτη, μια αγωνία ισοδύναμη με ματαίωση που αποθαρρύνει τους μαθητές να ονειρευτούν το μέλλον τους και τους νέους να αποφασίσουν να κάνουν παιδιά. Ήδη έχουν ξεκινήσει οι μεταναστεύσεις εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, εκατομμύρια είδη ωθούνται στην εξαφάνιση, ενώ τα θερμότερα 20 χρόνια καταγράφτηκαν μέσα στα τελευταία 22 χρόνια. Η νέα γενιά δεν μοιάζει να έχει άλλη επιλογή, παρά να είναι πράσινη . Αυτή θα είναι η δική της αποστολή. Και η ψυχική υγεία δεν μπορεί παρά να είναι ένα αναπόσπαστο μέρος κάθε στρατηγικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. [ Δήμητρα Αθανασοπούλου, από τον ημερήσιο τύπο, 3.10.21, διασκευή]. ΚΕΙΜΕΝΟ 2 «Γιατί δεν είμαστε ανώτεροι από τα ζώα» Ο Φρανς ντε Βάαλ, πρωτευοντολόγος - ηθολόγος, μιλάει για τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των ειδών . – Τι μας χωρίζει από τα ζώα, καθηγητά ντε Βάαλ; – Η μεγαλύτερη και ίσως η μόνη ουσιαστική διαφορά μας είναι η δική μας γλώσσα, ένα συμβολικό σύστημα το οποίο οι άνθρωποι διδασκόμαστε – δεν είναι εγγενής 1 η ικανότητά μας να μιλάμε. Κατά τα άλλα, τα συναισθήματα που βιώνουμε, πώς τα εκφράζουμε με το πρόσωπο και το σώμα μας, πώς αντιμετωπίζουμε διάφορα προβλήματα στο περιβάλλον μας, πώς βλέπουμε τον εαυτό μας και τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας στην οποία ανήκουμε – σε όλα αυτά οι ομοιότητες είναι τεράστιες. Επίσης, υπάρχουν και οι αδιαμφισβήτητες διανοητικές ικανότητές τους: τα ζώα έχουν ως έναν βαθμό συνείδηση του εαυτού τους, διαθέτουν επεισοδιακή μνήμη, δηλαδή θυμούνται γεγονότα που έζησαν και μπορούν να σκεφτούν το μέλλον και να προγραμματίσουν τι θα κάνουν. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις χιμπατζήδων που συλλέγουν στο δάσος κάποιο εργαλείο και περπατούν χιλιόμετρα, κρατώντας το στα χέρια ή στο στόμα τους, μέχρι να φτάσουν στο σημείο όπου θέλουν να το χρησιμοποιήσουν για να καλύψουν κάποια ανάγκη τους. Επίσης οι χιμπατζήδες, όπως και οι

ΑΡΧΗ 3 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 3 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ελέφαντες, αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη, ικανότητα την οποία οι άνθρωποι αποκτούν μετά την ηλικία των είκοσι μηνών. – Η ερώτηση, λοιπόν, μάλλον θα έπρεπε να είναι: τι μας ενώνει με τα ζώα; – Ζώα είμαστε κι εμείς. Έχουμε ακριβώς τα ίδια όργανα: καρδιά, πνεύμονες, συκώτι. Ο εγκέφαλός μας, βέβαια, είναι μεγαλύτερος από των χιμπατζήδων, αλλά έχει την ίδια δομή. Εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια η φιλοσοφία και η θρησκεία μάς έχουν πείσει ότι οι άνθρωποι είμαστε οι εκλεκτοί του Θεού, οι κυρίαρχοι του πλανήτη, ότι έχουμε το δικαίωμα να συμπεριφερόμαστε στα ζώα όπως μας εξυπηρετεί. Την αλαζονεία μας έχουμε ήδη αρχίσει να την πληρώνουμε με την κλιματική κρίση. Αλλά και η πανδημία θα έπρεπε να μας ταρακουνήσει. Αυτός ο ιός ανέτρεψε τα πάντα και απέδειξε πόσο ανίσχυροι είμαστε στην πραγματικότητα. Ας μην παραμυθιαζόμαστε, λοιπόν, με τη δήθεν ανωτερότητά μας και ας ακούσουμε τη βιολογία, που αποδεικνύει ότι είμαστε ένας κρίκος στην αλυσίδα της φύσης και τίποτα περισσότερο. ------------------------------------------ 1 εγγενής = έμφυτος [ Απόσπασμα συνέντευξης, 20.08.2022]. ΚΕΙΜΕΝΟ 3 Αργύρης Χιόνης, Προφητεία Το ποίημα περιλαμβάνεται στη συλλογή «Απόπειρες φωτός», 1966. Θα ʼρθει καιρός που θα στερέψει η θάλασσα και θα γενούν τα πλοία καραβάνια και θα γενεί η ψυχή μας έρημος κι οι γλάροι κατοικίδια όνειρα. Θα ʼρθει καιρός που θάνατος δεν θα ʼναι πια ο βυθός αλλά ο ήλιος

ΑΡΧΗ 4 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 4 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ και νοσταλγία όχι η στεριά μα το νερό. Τότε και τ’ όνειρο θα αλλάξει χρώμα ﮲ δεν θα ʼναι πια γαλάζιο αλλά κίτρινο. [Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966 - 2000, εκδ. Νεφέλη, 2019, σελ. 19]. Θέμα Α Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε 80 λέξεις περίπου το περιεχόμενο του Κειμένου 2 . Θέμα Β Β1. Με βάση τ α Κείμενα 1 και 2 , να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου ως σωστές ή λανθασμένες , γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος (δεν χρειάζεται να αναφέρετε συγκεκριμένο χωρίο κειμένου) : α. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν επηρεάζει την πνευματική υγεία των ανθρώπων . ( Κείμενο 1 ) β. Για τον Γάλλο ψυχαναλυτή Ρολάν Γκορί η οικολογία έχει ευρύτερες διαστάσεις. ( Κείμενο 1 ) γ. Ο Φρόιντ είχε προβλέψει την πιθανότητα να καταστραφούν τα επιτεύγματα του ανθρώπου από τον ίδιο. ( Κείμενο 1 ) δ. Τα ζώα δεν έχουν συνείδηση του εαυτού τους. ( Κείμενο 2 ) ε. Η Βιολογία αποδέχεται την υπεροχή του ανθρώπινου είδους. ( Κείμενο 2 ) Β2. α. Τι δηλώνουν τα εισαγωγικά στις παρακάτω λέξεις - φράσεις του Κειμένου 1 ; - «πράσινο κύμα» (παράγραφος 3) - «Οικοψυχολογία» (παράγραφος 3) - «Η φωνή της Γης» (παράγραφος 3) (μονάδες 9)

ΑΡΧΗ 5 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 5 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ β. Τι δηλώνουν ως προς το νόημα οι ακόλουθες υπογραμμισμένες διαρθρωτικές λέξεις του Κειμένου 1 ; δηλαδή (παράγραφος 3 ) Συνεπώς (παράγραφος 5 ) ωστόσο (παράγραφος 5 ) (μονάδες 6) Β 3 . Στην πέμπτη παράγραφο του Κειμένου 1 ( «Ορμώμενος… δημιούργησαν»), η συντάκτρια παραθέτει τις απόψεις δύο ειδικών. Ποιες είναι αυτές; (μονάδες 5) Ποια κύρια θέση της προηγούμενης παραγράφου ενισχύουν; (μονάδες 5) Να αξιολογήσετε την πειστικότητα του συγκεκριμένου τρόπου πειθούς που χρησιμοποιεί η συντάκτρια. (μονάδες 5) 5 Θέμα Γ Γ1. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το περιεχόμενο της «Προφητείας» του Αργύρη Χιόνη; Τεκμηριώστε την απάντησή σας με τρεις κειμενικούς δείκτες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ποίημα περιλαμβάνεται σε συλλογή του 1966 θεωρείτε ότι η «Προφητεία» του επαληθεύεται στην εποχή μας; (150 - 200 λέξεις) Θέμα Δ Δ1. Η συντάκτρια του Κειμέ νου 1 διερωτάται: « Γιατί είναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές μας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, έτσι ώστε να λειτουργήσουμε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον ;». α) Αν το ερώτημα απευθυνόταν σε εσάς πρ οσωπικά, τι θα απαντούσατε; β) Πιστεύετε ότι η δική σας γενιά θα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα βιώσιμο μέλλον για τον πλανήτη; Τεκμηριώστε τις απαντήσεις σας, λαμβάνοντας υπόψη και τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2 . Το κείμενό σας (350 - 400 λέξεων) να έχει τη μορφή άρθρου που θα δημοσιευτεί στη μαθητική σας εφημερίδα, σε σχετικό αφιέρωμα για το περιβάλλον.

ΑΡΧΗ 6 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 6 ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους) 1. Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω - πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά σας στοιχεία. Στην αρχή των απαντήσεώ ν σας να γράψετε πάνω - πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας. 2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγρά φων, αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση . Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα. 3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει . 4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή. 5. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων. 6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης : 1 7 .00 ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ K ΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙ Α ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ